Geloven met je lijf

Geloven doe je niet alleen met je hoofd, maar daar is je hele lijf bij betrokken. We kunnen niet geloven buiten ons lijf om. Als je er op gaat letten, zijn er nogal wat zintuigen betrokken bij het geloof. Hier is nog een wereld te winnen voor opvoeders en jeugdwerkers, want in de opvoeding krijgt het nauwelijks aandacht. Daarom delen we in dit artikel bij verschillende leeftijdsgroepen een advies, hoe je als kinder- of jeugdwerker meer gebruik kan maken van verschillende zintuigen.

0-3 jaar
Voor de jongste kinderen is gebruik maken van zintuigen heel belangrijk. Misschien pas je zondags op bij de crèche, of heb je op een andere manier met kleine kinderen te maken. Wees je er dan van bewust wat je uitdrukt met je lijf als je bidt of bijbelleest. Laat je houding eerbiedig en vol aandacht zijn. Handen vouwen en ogen sluiten is een houding waarmee we kinderen de eerbied en toewijding kunnen leren die past bij zo’n moment. Bij de kleinste kinderen is hun hele lijf betrokken bij het zingen (en trouwens, bij volwassenen als het goed is ook!). Ze maken graag gebaren tijdens het zingen van een lied. Op deze manier zijn kinderen niet alleen meer betrokken, maar onthouden ze teksten ook makkelijker dan wanneer ze het met alleen de tekst moeten doen.

4-6 jaar
Net als bij peuters is het voor kleuters heel fijn als er vaste structuren zijn en veel herhaling. Het geloof is voor kinderen in deze leeftijd heel concreet en dichtbij: grote kans dat ze bij de doortocht door de Rode Zee een beeld in hun hoofd hebben van een plek met water dichtbij hun eigen huis. Sluit daarom op het concrete niveau van de Bijbelverhalen aan. Laat ze verhalen uitbeelden en maak vergelijkingen tussen de Bijbelse boodschap en dingen die ze kennen uit het alledaagse leven.

In deze leeftijdsfase kunnen kinderen ook (meer dan eerst) deelnemen aan vaste patronen en rituelen in de geloofsopvoeding. Denk aan de vaste gewoonten rondom Bijbellezen en gebed. Door hier een vast ritme in te hebben op de club of zondagsschool, kunnen kinderen ‘meekomen’ in allerlei geloofspraktijken.

7-9 jaar
Tijdens deze jaren ontwikkelt het denkvermogen van een kind snel. Allerlei eenvoudige rituelen hebben (menselijkerwijs gesproken!) een grote invloed op de ontwikkeling van hun geloof en toewijding. Zet daarom biddend in op het inwijden in praktijken als gebed en Bijbellezen. Maak kinderen telkens opnieuw duidelijk wat we eigenlijk uitdrukken met ons lichaam als we knielen, of zittend op onze stoel onze handen vouwen en ogen sluiten. Benader deze praktijken vanuit de toewijding aan God. Wees daarom zeer terughoudend met drang of dwang om hieraan deel te nemen, en eveneens terughoudend met controle (bijvoorbeeld of kinderen hun ogen wel dicht hebben tijdens het bidden). Een leidinggevende moet wel waken over de grens dat zulke ‘gewijde momenten’ niet worden verstoord. Als kinderen zich daaraan schuldig maken, mag een leidinggevende inderdaad corrigerend optreden, Zet echter geen druk op het deelnemen van kinderen aan geestelijke praktijken.

10-12 jaar
Kinderen krijgen in deze fase veel meer oog voor een abstractere vorm van denken. Daarbij komt dat ze meer dan vroeger zich in kunnen leven in de positie van anderen. In deze leeftijdsfase zijn kinderen bovengemiddeld gemotiveerd voor allerlei praktische acties ten behoeve van hun naaste (bijvoorbeeld om geld in te zamelen voor anderen). Ze krijgen er oog voor de grote verschillen in de wereld, bijvoorbeeld tussen rijk en arm, maar ook tussen degenen die het Evangelie al wel hebben gehoord en zij die dat nog niet hebben gehoord. Zodoende ontwikkelt zich ook een bepaald verantwoordelijkheidsgevoel. Juist de praktische kant van geloven moet in deze leeftijdsfase aandacht krijgen. Neem bijvoorbeeld de kinderclub die allemaal iets meenemen voor in het buurtkastje bij de kerk, waar houdbaar voedsel in wordt geplaatst om anderen van eten te voorzien.

Alle leeftijden
Voor alle leeftijdsgroepen geldt dat muziek en zingen een belangrijk middel is om bezig te zijn met het geloof. Muziek komt niet alleen tot ons op het niveau van kennis en verstand, maar ook op het niveau van de emotie en op het niveau van het hart. Naast individueel is muziek ook sterk samenbindend en gericht op de gemeenschap.

Zingen doet veel met ons en is een krachtig instrument om ook lichamelijk uiting te geven aan het geloof. Het is zowel een middel om God te loven (Ps. 150) als een manier waarop kinderen zich gemakkelijk geloofswaarheden eigen kunnen maken. Laat daarom geen kans voorbijgaan om met elkaar te zingen. Daar rust veel zegen op!