Wijs kinderen vrijmoedig op de rijkdom van de doop

Waarom wilt u uw kind ten doop houden? Dit is een wezenlijke vraag die bijvoorbeeld tijdens een doopzitting aan de orde moet komen. In het doopformulier wordt niet voor niets gewaarschuwd tegen dopen uit gewoonte of bijgelovigheid. Gedegen kerkelijk onderwijs over de waarde van de kinderdoop is dringend nodig.

In de doop wordt aan jonge kinderen “door Christus' bloed de verlossing van de zonden en de Heilige Geest, Die het geloof werkt, niet minder dan de volwassenen toegezegd”, zo belijden we met HC zondag 27. Door allerlei verhitte debatten over verbond en verkiezing dreigt de gereformeerde gezindte kopschuw te worden in het vrijmoedig uitleggen van haar eigen belijdenis.

In ons contact met ouders en kerkenraden merken we ook een zekere verlegenheid met dit thema. We bieden hen graag de helpende hand in het geven van gereformeerd, maar vooral gezond Bijbels onderwijs aangaande de doop. Aan de hand van het klassieke doopformulier reiken we een vijftal punten aan die meer aandacht moeten krijgen in dit dooponderwijs.

Bij het “ten eerste” in het doopformulier wordt vaak alle nadruk gelegd op het feit dat “wij met onze kinderen in zonden ontvangen en geboren, en daarom kinderen des toorns zijn.” Het is voluit Bijbels en goed gereformeerd dat we het Rijk Gods nooit binnen zullen gaan zonder wedergeboorte en geloof. Tegelijk maken onze vaderen in het vervolg duidelijk met welk doel ze dit onder de aandacht brengen: opdat we onszelf mishagen, ons voor God verootmoedigen en onze reinigmaking en zaligheid buiten onszelf zoeken.

In de geloofsopvoeding thuis en het onderwijs in de kerk moeten we dus niet blijven steken in de feitelijke constatering van onze verlorenheid, maar onze kinderen inwijden in praktijken van mishagen, verootmoedigen, en de toevlucht nemen tot Christus. Om deze reden hebben we in de Doopbox gebeden opgenomen aan de hand van het doopformulier, zoals: “Leer ons kind zijn redding niet in zichzelf, maar in Christus te zoeken.” Op deze praktische manier kunnen ouders vorm geven aan het gebed voor hun kinderen en het zicht hierop doorgeven in hun dooponderwijs bij dit eerste deel van het doopformulier.

Het “ten tweede” van het doopformulier wordt nogal eens in wensende zin hertaald vanaf de kansel, terwijl het juist in zijn stelligheid een heel troostrijk deel van het formulier is. Kernwoorden hierin zijn “betuigen” en “verzegelen”. De doop is niet een vrome wens, maar een krachtige onderstreping van Gods kant dat Hij meent wat Hij in Zijn Woord ons toezegt. De Vader betuigt en verzegelt dat Hij met dit kind een eeuwig verbond der genade opricht, Christus verzegelt dat Hij ons wast in Zijn bloed en de Geest verzekert dat Hij in ons wonen wil. Ter vergelijking, zo spreekt ook de Nederlandse Geloofsbelijdenis: “En voorwaar, Christus heeft Zijn bloed niet minder vergoten om de kinderkens der gelovigen te wassen, dan Hij gedaan heeft om de volwassenen.”

Het doopformulier geeft alle aanleiding om het kind, samen met ouders en gemeente, te leren pleiten op al Gods beloften, die Hij heeft gedaan. Leer kinderen op deze manier hun Bijbel te lezen, de vinger bij de beloften te leggen en zich hiermee steeds opnieuw tot God te wenden. De toezeggingen in de doop worden door opvoeders van zijn kracht beroofd als ze het reduceren tot iets “waar je maar veel om moet vragen” zonder het te verwachten op grond van Gods beloften en betrouwbaarheid. “God is geen man dat Hij liegen zou,” (Num.23:19) Gedoopte kinderen mogen God aangrijpen op Zijn eigen woord. Ook al zijn ze het van zichzelf nooit waard en hebben ze er geen recht op: Hij heeft het Zelf beloofd!
Ten derde worden onze kinderen in de doop geroepen om de Heere gehoorzaam te zijn. In een samenleving waarin onze kinderen als christen steeds meer ‘alleen’ komen te staan, vraagt dat dat we onze kinderen leren wat het betekent om in het dagelijks leven op God te vertrouwen en Hém lief te hebben. In alle aspecten van het leven – in hun relaties met leeftijdsgenoten, in het gebruik van media, hun gesprekken met niet-christenen enzovoorts – hebben zij woorden nodig die hen leren wat het betekent om ‘de wereld te verlaten, onze oude natuur te doden’ en voor de Heere te leven.

Ouders mogen de tijd nemen om zich te verdiepen in de wereld van hun kinderen, hierover met hen te spreken en hen in alle concrete situaties wijzen op de God van het verbond die hen gehoorzaamheid wil leren en genadig is. De Heilige Geest is ons toegezegd om ons leven te vernieuwen van dag tot dag. “Want u komt de belofte toe, en uw kinderen;” (Hand 2:39)

Ten vierde worden ouders en opvoeders erop gewezen hoe de doop moet functioneren in het eigen leven. We moeten voorleven wat het zeggen wil om gedoopt te zijn. Dat zet aan tot voortdurende levensheiliging, maar het biedt ook grote troost en zekerheid. Juist in de doop wordt zichtbaar wat geschreven staat in Hebr. 6:17-20: God heeft aan de erfgenamen van de belofte een eed én een belofte gedaan, en Hij kan niet liegen. Daarom hebben we met de doop een hoop, die als een anker der ziel is.

Kinderen hebben opvoeders en ambtsdragers in hun omgeving nodig, die hen in dit vaste vertrouwen voorleven en vertellen over de betekenis die de doop voor hen persoonlijk heeft. Zou het karig spreken over de doop juist niet daaraan liggen, dat we er zelf te weinig troost uit putten?

Een laatste punt betreft de verantwoordelijkheid die ouders (én gemeente!) meekrijgen om hun kinderen “hiervan breder te (doen) onderwijzen”. Dat vraagt voortdurende tijd, inspanning en gebed om hier mee bezig te zijn. Grijp kansen aan om de doop te bespreken, zoals een doopdienst of de doopdag van je kind. De Doopbox van Geloofwaardig opvoeden en Woord en Daad biedt ouders hier handreikingen voor.

Het onderwijs vanuit hun doop is één van de “verborgenheden” die we “overvloedig (!) uitstorten” en “niet verbergen” voor onze kinderen (Ps. 78). Maarten Luther brengt het belang van deze verantwoordelijkheid treffend onder woorden: “Het is dus hard nodig het arme kindje van ganser harte en met een sterk geloof bij te staan, en om zeer aandachtig te vragen of God het, zoals deze gebeden zeggen, niet alleen van de duivel áfhelpt, maar het ook sterk maakt, zodat het tegenover hem als een ridder standhoudt in leven en sterven. En ik maak me er zorgen over dat het ook daarom met de meesten na hun doop zo slecht gaat, omdat men zo koel en nonchalant met hen is omgegaan, en bij de doop zo totaal zonder ernst voor hen gebeden heeft.”

Wie ziet op de rijkdom van Gods beloften die ons verzegelt worden in de doop, kan niet anders dan verwachtingsvol bidden en vrijmoedig spreken omdat het Gód is Die belooft.